İran’da günlerdir süren internet karartması, “dijital izolasyon” kavramını yeni bir boyuta taşıdı. Sadece sosyal medya değil, mobil şebekeler ve uluslararası aramalar da sustu. Peki, koca bir ülke teknolojik olarak nasıl “yok edilebilir”? VPN’lerin bile havlu attığı bu sistemde bir çıkış yolu var mı?
İran, son yılların en ağır ve kapsamlı dijital karartmasını yaşıyor. Sokaklardaki protestoların sesini kısmak amacıyla devreye alınan bu operasyon, uzmanlar tarafından “bilgi akışının tam anlamıyla felç edilmesi” olarak tanımlanıyor.
NetBlocks verilerine göre, 8 Ocak’tan bu yana ülkedeki internet trafiği normal seviyelerin %1’ine kadar geriledi. Bu tablo artık sadece bir kısıtlama değil; dijital bir kuşatma anlamına geliyor.
İnternetin Fişi Nasıl Çekilir?
“Fişten Çekme” ve “Haritadan Silme” Yöntemleri
Bir devletin interneti tamamen kapatması bilim kurgu gibi görünse de, teknik olarak iki temel yöntemle mümkün:
1️⃣ Fiziksel Müdahale (Donanım)
En ilkel ve en sert yöntem. Ülkeye giren fiber optik kabloların veya ana sunucu merkezlerinin enerjisinin kesilmesi…
Tıpkı bir evin ana şalterini indirmek gibi.
Ancak bu yöntem, devletin kendi kurumlarını da kör bıraktığı için genellikle tercih edilmiyor.
2️⃣ Sanal Haritadan Silme (BGP ve DNS Manipülasyonu)
İran’ın şu an uyguladığı yöntem çok daha sofistike.
İnternetin “trafik levhaları” olarak bilinen BGP (Sınır Geçidi Protokolü) rotaları silindiğinde, dünya genelindeki ağlar İran’daki sistemleri “göremez” hale geliyor.
Buna ek olarak DNS (Alan Adı Sistemi) ayarlarıyla oynandığında, kullanıcı bir site adresi yazsa bile tarayıcı gidecek bir adres bulamıyor.
Sonuç: Tam karanlık.
Asimetrik Sansür: Halk Çevrimdışı, Hamaney X’te
Karartmanın en dikkat çekici yönü adaletsizliği.
İran halkı bir yakınına telefonla dahi ulaşamazken, dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in X (Twitter) hesabı üzerinden günde onlarca paylaşım yapmaya devam etmesi, devletin kendisine ait ayrıcalıklı ve gizli bir hat kullandığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre Tahran yönetimi, 2011 Mısır Devrimi’nden ders alarak, devlet işleyişini durdurmadan yalnızca halkı susturan “cerrahi bir kesinti” uyguluyor.
VPN’ler Neden İşe Yaramıyor?
Yıllardır sansürü aşmanın anahtarı olan VPN’ler bu kez etkisiz.
Çünkü VPN kullanabilmek için önce bir internet bağlantısının olması gerekiyor.
Eğer kapı tamamen kilitliyse, anahtarın ne kadar güçlü olduğunun bir önemi kalmıyor.
Proton VPN gibi büyük servis sağlayıcılar, İran’dan gelen bağlantıların neredeyse sıfıra indiğini doğrulayarak tablonun ciddiyetini gözler önüne seriyor.
Tek Umut “Göklerde” mi? Starlink Engellenebilir mi?
Kablolu ve mobil hatların tamamen sustuğu bir senaryoda tek alternatif uydu interneti.
Elon Musk’ın Starlink sistemi geçmişte İran için bir can simidi olmuştu.
Ancak son bilgilere göre İran yönetimi, uydu sinyallerini karıştırmak (jamming) için yoğun bir çaba içinde.
Ülkede binlerce kaçak Starlink alıcısı bulunduğu tahmin edilse de, sinyal bozucu kamyonlar ve sabit istasyonlar bu çıkış yolunu da giderek daraltıyor.
“Helal İnternet” Projesi: Nihai Hedef Tam Kontrol
İran’ın uzun vadeli hedefi, Çin’in “Altın Kalkan” projesine benzer bir “Milli İnternet” altyapısı kurmak.
Kamuoyunda “Helal İnternet” olarak anılan bu sistem tam kapasiteye ulaştığında:
- Ülke içi bankacılık ve devlet hizmetleri çalışmaya devam edecek
- Ancak dış dünya ile hiçbir veri alışverişi yapılmayacak
Dijital Ada Deneyi ve Küresel Uyarı
Mevcut tablo, İran’ın dijital dünyada bir “ada devlete” dönüşme deneyi olarak tarihe geçiyor.
İletişim hakları savunucuları ise uyarıyor:
“Bu yöntem, başka otoriter rejimler için bir rehber haline gelebilir.”
